Co ze mną nie tak? O życiu w dysfunkcyjnym domu, środowisku w Polsce i o tym, jak sobie z tym (nie) radzimy

„Co ze mną nie tak?” Joanny Flis – dlaczego to pytanie wraca jak echo

Książka Joanny Flis zaczyna się od zdania, które wielu osobom brzmi znajomo: „Co jest ze mną nie tak?”. Autorka pokazuje, że to nie jest kaprys ani chwilowe zwątpienie, tylko często utrwalony schemat myślenia o sobie. W gabinecie terapeutycznym słyszy podobne historie: ktoś buduje udany związek, a mimo to czuje się niekochany; ktoś odnosi sukcesy zawodowe, lecz wewnętrznie uznaje się za niekompetentnego; ktoś realizuje cele, a jednak nie pojawia się upragnione spełnienie.

W tle tych sprzeczności pojawia się kluczowa idea: możliwe, że problem nie leży w „braku talentu” czy „zbyt wysokich wymaganiach”, tylko w tym, że człowiek ma „dziurawy koszyk potrzeb”. To pojęcie porządkuje doświadczenia z przeszłości i pomaga zrozumieć, czemu dorosłe życie nie daje ulgi, mimo że na zewnątrz wszystko wygląda „w miarę dobrze”.

Warto też zauważyć, że pytanie „co ze mną nie tak?” bywa podszyte szerszym kontekstem: środowiskiem, w którym wychowywaliśmy się w Polsce, szkołą, relacjami rodzinnymi, a czasem społecznym przyzwoleniem na emocjonalne niedomknięcie. I tu naturalnie wchodzi wątek, który przewija się w wielu rozmowach: Co ze mną nie tak? O życiu w dysfunkcyjnym domu, środowisku w Polsce i o tym, jak sobie z tym (nie) radzimy – czyli o tym, jak „normalność” potrafi być dla psychiki obciążeniem.

Koszyk potrzeb – terapeutyczna koncepcja, która tłumaczy frustrację dorosłych

Joanna Flis opracowała koncepcję koszyka potrzeb na potrzeby pracy z pacjentami DDD, czyli dziećmi z domów dysfunkcyjnych. Chodzi o sytuację, gdy już w dzieciństwie potrzeby emocjonalne nie są zaspokajane w sposób stabilny i dostatecznie bezpieczny. Nadopiekuńczość i emocjonalna niedojrzałość rodziców, wygórowane oczekiwania wobec dzieci, a do tego wpływ systemu szkolnego i szerszego środowiska – wszystko to może wytworzyć „dno” w koszyku potrzeb.

Efekt? W dorosłości człowiek może doświadczać permanentnego stanu niezaspokojenia. Nawet gdy zewnętrznie wszystko się układa, wewnętrznie pozostaje uczucie braku: jakby nikt nie umiał naprawdę „dolewać” tego, co kiedyś zostało niedane. Autorka podkreśla, że dziury w koszyku potrzeb nie biorą się znikąd – są skutkiem tego, czego nie otrzymaliśmy, zanim nauczyliśmy się radzić sobie sami.

W książce ważne jest również to, że sama diagnoza nie prowadzi do obwiniania kogokolwiek. To raczej zaproszenie do zrozumienia mechanizmu: jeśli w przeszłości pojawiały się rany, to teraźniejszość bywa przez nie „przesterowana”. Zrozumienie historii pomaga przestać żyć w trybie ciągłej autooceny i przejść do budowania zdrowej teraźniejszości.

Dlaczego sukces nie zawsze daje spełnienie

Jednym z najbardziej poruszających wątków jest to, że osiągnięcia nie muszą przynosić ulgi. Osoba może „robić”, spełniać wymagania, realizować cele, a mimo to czuć, że brakuje sensu, ciepła albo uznania. Flis pokazuje, że w takich przypadkach problemem bywa nie brak wysiłku, tylko niespójność między tym, co daje świat, a tym, czego psychika domaga się w głębi.

To też moment, w którym pojawia się pytanie o społeczne wzorce: w wielu domach i szkołach uczono nas, by iść do przodu bez zatrzymywania się nad emocjami. A przecież emocje nie znikają – tylko szukają ujścia w relacjach, w ciele i w wewnętrznym głosie, który potrafi powiedzieć: „i tak nie jesteś wystarczająco dobra/y”.

Głos pokolenia: dzieci z kluczem na szyi, za wcześnie dorośli i szkoła „masz robić, nie myśleć”

„Co ze mną nie tak?” to nie tylko książka o mechanizmach psychicznych. To także głos pokolenia. Autorka zachęca do rozmowy o wspólnych doświadczeniach osób, które dorastały w warunkach, gdzie trudno było mówić o potrzebach, a łatwo było oceniać. W tej opowieści powracają obrazy: klucz na szyi, za wczesne dorastanie, szkoła, w której zdanie „masz robić, nie myśleć” funkcjonuje jak zasada, a nauczyciel bywa przedstawiany jako ten, który zawsze wie lepiej.

W efekcie część ludzi uczy się, że emocje są niewygodne, a potrzeby – czymś, co przeszkadza. Jeśli w dzieciństwie nie było bezpiecznej przestrzeni na: „czuję”, „potrzebuję”, „nie radzę sobie”, to w dorosłości pojawia się automatyzm: zamiast zatroszczyć się o siebie, człowiek szuka winy w sobie. I znów wraca pytanie: co ze mną nie tak?

Flis pokazuje, że zaakceptowanie siebie nie musi oznaczać zgody na krzywdę. To raczej decyzja, by przestać karać się za to, co było poza kontrolą w dzieciństwie. Autorka prowadzi czytelnika w stronę zrozumienia przeszłości i w stronę budowania zdrowej teraźniejszości – takiej, w której da się zaopiekować sobą „tu i teraz”, mimo dawnych zranień.

Joanna Flis – terapeutka z praktyką, która łączy psychologię, system i uzależnienia

Siła tej książki wynika również z kompetencji autorki. Joanna Flis jest psycholożką i psychoterapeutką uzależnień oraz współuzależnienia, a także psychoterapeutką systemową w procesie certyfikacji. Pracuje też w obszarze neuroterapii i jest trenerką. To ważne, bo temat „dziur w koszyku potrzeb” dotyka zarówno indywidualnych mechanizmów, jak i relacji oraz systemów, w których funkcjonujemy.

Autorka jest związana z Uniwersytetem Szczecińskim, gdzie prowadzi badania nad rodzinami alkoholowymi i kończy studia doktoranckie. Od ponad dziesięciu lat pracuje w zawodzie terapeuty w prywatnej praktyce. Jej doświadczenie obejmuje specjalizację w psychoterapii uzależnień i współuzależnienia (PARPA).

Dla wielu czytelników znaczenie ma także to, że prowadzi podcast pt. „Madame Monday” oraz że w 2022 roku ukazała się jej pierwsza książka „Współuzależnieni. Jak zatroszczyć się o siebie i budować zdrowe relacje z osobami uzależnionymi”. To pokazuje spójność tematyczną: autorka konsekwentnie wraca do troski o siebie i do budowania zdrowych więzi.

Jak ta książka może pomóc: akceptacja siebie zamiast obwiniania

„Co ze mną nie tak?” jest zaproszeniem do pracy nad sobą, ale w sposób, który nie opiera się na samozawstydzaniu. Autorka podkreśla, że bez zrozumienia przeszłości trudno zbudować zdrową teraźniejszość. To nie jest jednak zachęta do zamykania się w przeszłości – raczej do przełożenia jej na język, który pozwala przestać powtarzać te same schematy.

W praktyce może to oznaczać zmianę perspektywy: zamiast interpretować własne emocje jako dowód „wady charakteru”, zaczynamy widzieć je jako sygnały. Sygnalizują, że koszyk potrzeb był dziurawy, a teraz trzeba nauczyć się inaczej troszczyć o siebie. I to właśnie jest w książce najbardziej poruszające: obietnica, że da się zaopiekować sobą „tu i teraz”, nawet jeśli dawniej nie było warunków do takiej opieki.

Jeśli brzmi znajomo Twoje „Co ze mną nie tak? O życiu w dysfunkcyjnym domu, środowisku w Polsce i o tym, jak sobie z tym (nie) radzimy”, to być może ta książka jest dla Ciebie pierwszym krokiem. Nie dlatego, że dostarczy gotowych odpowiedzi, ale dlatego, że pomoże nazwać mechanizmy i znaleźć drogę do bardziej stabilnego poczucia siebie.

Dlaczego warto rozmawiać – także poza gabinetem

Książka Flis jest też głosem w sprawie rozmowy. Autorka zachęca do dzielenia się doświadczeniami, bo wiele osób funkcjonuje w samotnym przekonaniu, że tylko ono przeżyło to, co przeżyło. Tymczasem historie są podobne: zbyt wcześnie dorośliśmy, uczyliśmy się milczenia, a potrzeby odkładaliśmy na później. Rozmowa pomaga przerwać ten cykl.

• Uczysz się akceptacji siebie bez przerzucania winy na innych.
• Rozumiesz mechanizmy, które prowadzą do frustracji i niespełnienia.
• Budujesz troskę o siebie mimo dawnych zranień.